Widok zawartości stron

Rezerwaty przyrody

Rezerwaty przyrody w Nadleśnictwie Chojnów

W Nadleśnictwie Chojnów powołano do istnienia 14 rezerwatów przyrody. Najstarszy utworzono w 1 września 1977 r. (Rez. im. Bolesława Hryniewieckiego w Podkowie Leśnej). Najmłodszy to Rezerwat Skarpa Jeziorki (powołany 14 stycznia 1995 r.). Właściwie wszystkie rezerwaty powstały z inicjatywy Czesława Łaszka - wieloletniego stołecznego i wojewódzkiego konserwatora przyrody.

Nasze rezerwaty reprezentują najcenniejsze elementy środowiska przyrodniczego objętego zarządem Nadleśnictwa. Nie są to jedynie rezerwaty leśne (a więc mające za cel podstawowy ochronę środowiska leśnego). Dwa rezerwaty powołano w celu ochrony krajobrazu: "Skarpa Jeziorki" i "Skarpa Oborska", jeden utworzono jako florystyczny ("Biele Chojnowskie"). Każdy z 14 rezerwatów roztacza ochronę częściową, dopuszczającą ingerencję człowieka.

Wszystkie rezerwaty połączono siecią szlaków turytycznych. Bez wyjątku są ogólnodostępne. Oczywiście w czasie ich zwiedzania należy respektować przyjęte dla rezerwatów zasady zachowania.

Skrócona charakterystyka rezerwatów

Rezerwat im. Bolesława Hryniewieckiego w leśnictwie Podkowa Leśna został powołany w 1977 roku w celu zachowania cennego starodrzewiu sosnowo-dębowego. Rezerwat ma powierzchnię ok. 24 ha i przylega bezpośrednio do zabudowy miejskiej Podkowy Leśnej. Przez rezerwat przebiega czerwony szlak Warszawskiej Obwodnicy Turystycznej oraz szlak żółty. W nazwie Rezerwatu uhonorowano Bolesława Hryniewieckiego - polskiego botanika związanego z okolicą, zasłużnego dla ochrony przyrody.

Rezerwat Biele Chojnowskie (leśnictwo Bogatki) utworzono w celu ochrony izolowanego stanowiska wiciokrzewu pomorskiego (Lonicera periclymenum L.) - rzadkiego na Niżu Polskim pnącza o pięknych kwiatach. Obszar ochrony utworzono w 1979 roku. Obiekt ma powierzchnię blisko 15 ha. W jego skład wchodzi cmentarz wojskowy z czasów I wojny światowej. Przez rezerwat przebiega czerwony szlak Warszawskiej Obwodnicy Turystycznej.

Rezerwat Chojnów (leśnictwo Chojnów) to najlepszy przykład jak w przeszłości wyglądały grądy wysokie (żyzne lasy mieszane) w Lasach Chojnowskich. Obiekt objęty ochroną w 1979 roku stanowi zwarty drzewostan dębowy pochodzenia naturalnego. Dęby tu rosnące osiągają wiek do 180 lat! Zbiorowisko grądu charakteryzuje się dużą różnorodnością biologiczna. Obserwowano tutaj chociażby nieliczną w Polsce muchołówkę małą (Ficedula parva) - ptaka z rodziny muchołówkowatych przypominającego rudzika. W lipcu 2005 roku na terenie rezerwatu stwierdzono wsytępowanie rzadkiego ślimaka - pomrowa czarniawego (Limax cinereoniger). Powierzchnia rezerwatu - 11,84 ha. Od południa przylega do niego szkółka leśna a z trzech stron otaczają rezerwat szlaki piesze: zielony Szlak Lasów Chojnowskich oraz niebieski Szlak Rezerwatowy.

Rezerwat Obory w leśnictwie Chojnów to także leśny rezerwat grądowy i także został utworzony w 1979 roku. Zajmuje natomiast większą powierzchnię - 41,25 ha. Na jego terenie można podziwiać starodrzew z okazami w wieku ponad 150 lat. Najwięcej jest wiekowych dębów i grabów. Do niedawna na terenie Rezerwatu istniało zbiorowisko dąbrowy świetlistej Potentillo albae-Quercetum wykształcone w wyniku wypasu. Dziś jego miejsca zajmuje zbiorowisko zbliżone do grądu miodownikowego Tilio-Carpinetum melittetosum. Inne zbiorowiska nie zostały przekształcone i razem tworzą wyjątkową całość. Rezerwat Obory wyróżnia się także jako ostoja gatunków chronionycn roślin. Podziwiać tu można np. naparstnicę zwyczajną oraz cztery gatunki storczyków. W podszycie występuje rzadki w podwarszawskich lasach wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum) - kwitnący na różowo wczesną wiosną krzew.

Spośród ptaków na terenie rezerwaru obserwowano nieliczną muchołówkę małą (Ficedula parva).

Rezerwat Skarpa Oborska w leśnictwie Chojnów, leżący w bliskim sąsiedztwie poprzednio opisanego, powstał w celu zachowania krajobrazowych walorów stromej krawędzi doliny Wisły pod Konstancinem-Jeziorną. Jest ciekawy zarówno pod względem geomorfologicznym jak i florystycznym. Stoki porasta łęg zboczowy Viola odoratae-Ulmetum minoris. U podnóża skarpy, w wilogotnych obniżeniach wylotów wąwozów erozyjnych, wykształcił się łęg jesionowo-olszowy. Pośród drzew spotkać możny okazy 140-letnich wiązów i jesionów. Przy odrobinie szczęścia można odnaleźć chronionego grzyba - smardza jadalnego.

Ten wyjątkowy Rezerwat powstał w 1982 roku i zajmuje powierzchnię 15,65 ha. W zarządzie Nadleśnictwa Chojnów znajduje się południowa część obiektu o pow. 2,72 ha. Niestety, sam obiekt jest zaśmiecany. Podjęte w ostatnim czasie działania na rzecz jego uporządkowania być może przyniosą dobre efekty.

Rezerwat Młochowski Grąd to jeden z dwóch rezerwatów położonych w lasach leśnictwa Młochów. Powołany został w 1983 r. na powierzchni 27 ha zaawansowanych wiekowo starodrzewi sosnowo-dębowych. Tutejsze zbiorowiska rezprezentują grądy wysokie i bory mieszane, przy czym dominuje powierzchniowo grąd Tilio-Carpinetum. W bliskim sąsiedztwie (oddz. 429a) znajduje się grupa czternastu modrzewi uznana w całości za pomnik przyrody. Do Rezerwatu można dotrzeć pieszym zielonym Szlakiem Lasów Radziejowicko-Skulsko-Młochowskich.

Rezerwat Pilawski Grąd w leśnictwie Dobiesz to najmniejszy z chojnowskich rezerwatów. Zajmuje powierzchnia tylko 4 hektarów.  Można w nim obejrzeć relatywnie najwięcej okazałych drzew. Są to blisko 200-letnie dęby szypułkowe. Sam obiekt powołano do istnienia w 1984 roku dla ochrony grądowych zbiorowisk lasu mieszanego. Rezerwat jest też przykładem czynnej ochrony z zastosowaniem technik przebudowy drzewostanu. W 1993 r. Nadleśnictwo Chojnów rozpoczęło taki proces odnawiając fragment rezerwatu dębem, wiązem i jesionem. Do rezerwatu można dotrzeć czarnym pieszym Szlakiem Zabytków Przyrody.

Enklawę wśród pól stanowi Rezerwat Wolica w leśnictwie Podkowa Leśna. Położony w dolinie rzeki Utraty kompleks łęgów jesionowo-wiązowych Ficario-Ulmetum został uznany za rezerwat przyrody w 1984 roku. Zajmuje powierzchnię 50 hektarów, co czyni go drugim po Uroczysku Stephana największym naszym rezerwatem. Rezerwat Wolica to cenny obiekt przyrodniczy o zróżnicowanej szacie roślinnej, wyróżniający się na tle monotonnego otoczenia.

Rezerwat Zaborów im. Witolda Tyrakowskiego to drugi taki obiekt w kompleksie Lasów Nadarzyńskich w leśnictwie Podkowa Leśna. W pewnym sensie jest uzupełnieniem Rezerwatu im. B. Hryniewckiego. Również ma za zadanie chronić kompleks starodrzewi sosnowo-dębowych porastających bardzo żyzne siedliska grądowe. Jest natomiast poddany mniejszej antropopresji - położony jest wewnątrz kompleksu leśnego. Rezerwat powołano w 1984 roku na powierzchni ok. 12 ha. Stwierdzono w nim występowanie gatunków chronoionych roślin np. lilii złotogłów i gnieźnika leśnego.

W nazwie Rezerwatu uczczono pamięć Witolda Tyrakowskiego - przyrodnika związanego z Podkową Leśną, zasłużonego dla ochrony okolicznej przyrody, autora ok. 20 przewodników i informatorów.

Rezerwat Młochowski Łęg wyróżnia się zbiorowiskami jakie chroni. Jak wskazuje nazwa obejmuje łęgi jesionowo-olszowe. Rezerwat położony jest w dolinie rzeki Utraty w leśnictwie Młochów między Nadarzynem a Tarczynem. Najcenniejszy fragment obiektu to zachowany w naturalnym kształcie ponad 100-letni drzewostan. Rezerwat powołano do istnienia w roku 1984 r. i zajmuje powierzchnia ok. 12 hektarów.

Kolejny wilgotny, choć nie łęgowy nasz rezerwat to Rezerwat Łoś w leśnictwie Uwieliny. Powstał dla ochrony silnie uwilgotnionej odmiany grądu - grądu czyśćcowego Tilio-Carpinetum stachyetosum. Na jego obszarze zachował się dojrzały około 100-letni drzewostan dębowo-grabowy z domieszką brzozy i osiki. W rezerwacie stwierdzono występowanie grędowych storczyków - podkolana białego i kruszczyka szerokolistnego. Rezerwat Łoś istnieje od 1989 roku i zajmuje areał 11 ha. Jego zwiedzanie można rozpocząć przy niestniejącej już gajówce Łoś i kontynuować żółtym szlakiem przemieszczając się w kierunku Prażmowa.

Nieopodal w leśnictwie Bogatki, w uroczysku Biele Chojnowskie, zlokalizowany jest kolejny rezerwat - Rezerwat Las Pęcherski. Utworzony na powierzchni blisko 15 hektarów w 1989 roku. Ma na celu zachowanie fragmentu starego drzewostanu w zbiorowisku typowego grądu Tilio-Carpinetum. Pewnym zagrożeniem dla celu ochrony jest neofityzacja roślinności, czyli pojawianie się obcych gatunków roślin np. robinii akacjowej czy glistnika jaskółcze ziele. Rezerwat można obejrzeć spacerując biegnącymi jego skrajem oraz przecinającymi go gruntowymi drogami publicznymi.

Pewną nobilitacją dla miejscowym leśników było powołanie w 1989 r. w leśnictwie Chojnów leśnego Rezerwatu Uroczysko Stephana. Ostatecznie w ten sposób uczczono pamięć  Wiktora Stephana - leśnika gospodarującego Lasami Chojnowskimi od 1892 do 1923 roku. Obiekt o powierzchni ponad 60 ha (największy rezerwat w zarządzie Nadleśnictwa) ma na celu chronić procesy sukcesyjne na siedliskach grądowych. Choć dziś w przeważającej części Rezerwat pokrywa drzewostan sosnowy obiekt obejmuje żyzne i średniowilgotne gleby bardziej pasujące do lasów liściastych. I zapewne w tym kierunku w przyszłości przekształcona zostanie w sposób naturalny roślinność Rezerwatu.  Ciekawą cechą Uroczyska jest powolne opadanie wysokości bezwględnej w kierunku doliny rzeki Zielonej i Stawów Żabienieckich. Większość Rezerwatu leży na stoku o zachodniej wystawie. Wypłaszczony południowy kraniec na brzegu rzeki pokryty jest olsem. Natomiast północna krawędź leży na wypłaszczeniu wysoczyzny i również ma spore uwilgotnienia ze względu na mniejszy drenaż gleb. Konfiguracja terenu sprawia, że w przyszłości Uroczysko Stefana będzie przykładem naturalnej toposekwencji - gradientowego układu zbiorowisk leśnych zmieniających się wraz ze zmianą wysokości nad poziomem morza. Natomiast już dziś można podziwiać tutaj sędziwe drzewa osiągające wyjątkowo duże rozmiary. Spacerując Traktem Wareckim, przecinającym południową część Rezerwatu, z pewnej wysokości można obserwować toń Stawów Żabienieckich które przypominają nieco jeziora pomorskie. Podobieństwo najlepiej jest widoczne wczesną wiosną. W Rezerwacie występuje szereg roślin  chronionych m.in. wiciokrzew pomorski i bluszcz zwyczajny.

Najmłodszy rezerwat to Skarpa Jeziorki położona w opłotkach wsi Łoś w leśnictwie Uwieliny. Obiekt utworzono  w 1993 roku na powierzchni ok. 8 hektarów na obszarze byłego parku dworskiego majątku Łoś. Rezerwat jest niezwykły. Wyróżnia go urozmiacona rzeźba stromej erozyjna krawędź  doliny rzeki Jeziorki. Róźnice wysokości osiągają 15 metrów. Wyżłobione przez wodę wąwozy i przestrzenie między nimi porasta wiekowy drzewostan. Obok dębów, grabów, lip i klonów zwyczajnych można łatwo odnaleźć buki (będące wizytówką tego obiektu) oraz tulipanowca amerykańskiego świadczącego o "parkowej" przeszłości Rezerwatu. W Rezerwacie znajduje się stanowisko bluszczu zwyczajnego porastającego, bagatela, 2 500 metrów kwadratowych powierzchni. Uzupełnieniem byłego parku są położone nad samą Jeziorką zbiorowiska łąkowe i szuwarowe. Rezerwat Skarpa Jeziorki jest także niemym śladem nieurzeczywistnonej koncepcji powołania dużego rezerwatu doliny Jeziorki.

*************

Dokładne dane dotyczące powierzchni oraz aktów powołania wszystkich rezerwatów są zamieszczone na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Nadleśnictwa w dziale "ochrona przyrody"